Slider
< terug naar nieuwsbrief

Tip van uw boekhandel

Foto: Annabel Oosteweeghel


Vraag een willekeurige liefhebber wat hij zo geweldig aan Paustovski vindt, en je krijgt deze antwoorden: die magnifieke natuurbeschrijvingen, die magische zinnen, die onuitputtelijke levenslust.

Konstantin Paustovski (1892-1968) beschouwde zichzelf als een romanticus met een sterke voorkeur voor het ‘ruwe’ leven. Liefst schreef hij over eenvoudige mensen: ambachtslieden, herders, boswachters en dorpskinderen. In hun soms moeizame bestaan zag hij altijd lichtpuntjes.

Afgelopen voorjaar verscheen als voorproefje Wilde rozen en deze week verschijnt dan eindelijk het hoofdwerk: meer dan vijftig, voor het overgrote deel niet eerder in het Nederlands verschenen verhalen, vertaald door Wim Hartog. Als er één boek is waarmee je als dolende ziel de donkere wintermaanden kunt doorkomen, dan is het De muziek van de herfst. Alleen die titel maakt al gelukkig.

Wie is in hemelsnaam Paustovski, vroeg ik me licht vertwijfeld af. Het was 2016, ik was nog maar een jaar boekhandelaar, en Goudzand was net verschenen. De ene na de andere klant liep met een gelukzalige blik en het boek onder de arm de winkel uit. Ik moest die onbekende Rus lezen, begon in Verhaal van een leven en was na het eerste hoofdstuk verkocht. Sindsdien verkeer ook ik in die gemoedstoestand: zodra ik twee alinea’s van hem heb gelezen, denk ik: waarom zou ik al die andere boeken nog lezen? Ik wil alleen nog maar Paustovski.

In De muziek van de herfst stijgen schrijver én vertaler weer tot grote hoogten. Speciaal voor deze nieuwsbrief mocht ik grasduinen in het manuscript; het boek was op dat moment nog volop in productie. Ik las vier verhalen, alle verschillend van situatie en personages, en alle met die onmiskenbare Paustovski-toon: warm, empatisch, vol geuren en kleuren. Tijdloze verhalen met de typische Paustovski-boodschap: het leven is vol bekoring, en ons bestaan als mens heeft zin.

Met zijn vieren vertelt over vier stadse vrienden die de zomer doorbrengen in een afgelegen boshut. ‘Onverwachts, als een wonder, openbaarden zich in onze vermoeide, gesloten zielen diepe inzichten, bloemrijke verhalen, geruste overtuigingen, in stille lijdzaamheid gedragen leed.’

De bries is een prachtig liefdesverhaal over een jonge marinier die bij de belegering van Sebastopol gewond raakt en daarbij een dierbaar sigarettendoosje verliest. ‘Weet u, de liefde is als een bries. Deze waait overdag van zee naar de kust en ’s nachts van de kust naar zee.’

Een nacht in oktober gaat over twee mannen die in een herfstnacht in 1945 op een eiland vast komen te zitten, terwijl het water om hen heen stijgt. ‘Hoe verder wij kwamen, des te minder spraken wij met elkaar, en al snel zeiden wij helemaal niets meer. Boven de uitlopers van de rivier, de zwarte hooioppers en het dichte struikgewas hing een duistere nacht waarvan het zwijgen zich ook aan ons meedeelde.’

Het verhaal Afscheid van de zomer las ik als een fraaie metafoor voor Paustovski’s levenslust. Het beschrijft de komst van de eerste sneeuw en de eerste winterse dag. Paustovski schreef het in 1940 en het begint zo:

Het was eind november, de treurigste tijd op het platteland. De kat lag de hele dag opgerold in een oude fauteuil te slapen en schokschouderde af en toe in zijn droom als het donkere water tegen de ruiten kletste.
De wegen waren ondergespoeld. Over de rivier joeg gelig schuim voort dat aan opgeklopt eiwit deed denken. De laatste vogels hadden zich onder de nokbalk van de huizen verscholen en al meer dan een week kwam niemand ons opzoeken, noch opa Mitri noch Vanja Maljavin, noch de houtvester.

Over de oorlog wordt met geen woord gerept. Het verhaal eindigt zo:

De winter begon te heersen over de aarde, maar wij wisten dat je onder de poreuze sneeuw, als je die met je handen omwoelde, nog verse bosbloemen kon vinden, wisten dat in de kachels altijd vuur zou knisteren, dat de mezen met ons bleven overwinteren, en de winter kwam ons even prachtig voor als de zomer.

Aan Menno Hartman, uitgever bij Van Oorschot, vroeg ik wat zijn favoriete verhaal was. Over het titelverhaal De muziek van de herfst zegt hij:

‘Het grote wonder van Paustovski laat zich in dit verhaal in kort bestek lezen. Begin achteraan en constateer dat Paustovski het schreef in 1918. De Witten bestrijden de Roden na de revolutie van oktober 1917, het land is in rep en roer. Paustovski is niet blind of doof voor wat er in de wereld gebeurt, maar kiest ook altijd voor de schoonheid van het leven en zijn omgeving. Dit korte verhaal is een intense herfstimpressie waaraan iedere zin geurig is, elk woord dauwdruppels draagt en iedere zinswending toont hoe het herfstlicht valt. Superieur schrijven in onzalige tijden. De winter breekt aan, schrijft Paustovski, makkelijk zal het niet worden, maar er is altijd aanleiding goed om je heen te kijken.’

Hier heb ik niets meer aan toe te voegen. Lees en bewonder.

Ine Soepnel studeerde Nederlandse taal- en letterkunde, werkte jarenlang in de uitgeverij en is sinds 1 februari 2015 boekhandelaar in de stad waarin ze al sinds 1985 woont.

Inschrijven nieuwsbrief